Hòa mình vào dòng chảy 80 năm (19/8/1945 - 19/8/2025) lịch sử xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân, lực lượng Công an Cao Bằng đã ghi tên mình với những thành tích, chiến công xuất sắc, xứng đáng với niềm tin yêu, là chỗ dựa tin cậy của cấp ủy, chính quyền và các tầng lớp Nhân dân trong tỉnh, góp phần giữ vững an ninh, trật tự phục vụ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội trên quê hương cách mạng Cao Bằng.

Cách đây 80 năm, vào ngày 22/8/1945, chính quyền cách mạng tỉnh Cao Bằng được thành lập; ngay sau đó, Ủy ban nhân dân lâm thời tỉnh Cao Bằng đã thành lập Ty Liêm phóng do đồng chí Đoàn Nguyên Nhật (Hồng Kỳ) phụ trách với quân số khoảng 10 người được chia thành 02 bộ phận: Văn phòng và Trinh sát làm nhiệm vụ điều tra nắm tình hình. Thành lập Ban Cảnh sát do đồng chí Nông Quang Vinh phụ trách có quân số khoảng 20 người chia làm 02 bộ phận: Văn phòng hành chính và Cảnh sát trật tự, đảm nhận nhiệm vụ giữ gìn trật tự. Ngày 22/8/1945 được xác định là Ngày thành lập Công an Cao Bằng.

Tháng 5 năm 1946, tỉnh Cao Bằng đã sáp nhập Ty Liêm phóng và Ban Cảnh sát thành Ty Công an Cao Bằng. Tháng 5 năm 1947, Chi bộ Đảng của Ty Công an Cao Bằng được thành lập do đồng chí Bình Trung - Trưởng Ty Công an làm Bí thư Chi bộ. Sự kiện này đã đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử Công an Cao Bằng về công tác chỉ đạo trực tiếp của cấp ủy Đảng trong đảm bảo an ninh trật tự, thể hiện sự lớn mạnh của tổ chức Đảng trong ngành Công an.

Từ khi thành lập, lực lượng Công an Cao Bằng đã tham mưu kịp thời cho cấp ủy, chính quyền và được sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp của Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh trong thực hiện những đối sách khôn khéo chống “thù trong, giặc ngoài”, tránh mắc mưu khiêu khích của địch, đồng thời tích cực điều tra nắm tình hình, chủ động đối phó, ngăn chặn những hành động phá hoại, cướp bóc của chúng. Phối hợp chặt chẽ với lực lượng Quân đội và nhân dân các dân tộc địa phương chiến đấu ngoan cường, mưu trí, dũng cảm, truy quét, dập tắt và làm tan rã những toán phỉ và các tổ chức phản động, trừng trị bọn đầu sỏ. Do vậy chính quyền cách mạng trong tỉnh được bảo vệ vững chắc, từng bước củng cố đi lên.

Tháng 10 năm 1947, thực dân Pháp cho quân nhảy dù xuống thị xã Cao Bằng và mở rộng chiếm đóng đến một số huyện trong tỉnh, chia cắt Cao Bằng thành nhiều vùng khác nhau, bọn tề, ngụy, phỉ cũ ngóc đầu dậy. Ở những vùng địch kiểm soát, chúng xây dựng đồn bốt, tổ chức quân lính đi vây ráp và bức hại cán bộ cơ sở của ta, các loại tội phạm khác cũng lợi dụng thời cơ này nổi lên chống phá chính quyền cách mạng. Công an Cao Bằng đã phối kết hợp với các đơn vị vũ trang trong tỉnh, hiệp đồng chặt chẽ và tổ chức chiến đấu với tinh thần tiến công kiên quyết, chiến đấu dũng cảm, cầm chân, tiêu diệt địch và làm cho chúng tổn thất nặng nề. Các tổ điệp báo hoạt động tập trung ở vùng địch kiểm soát làm nhiệm vụ điều tra, nắm tình hình địch, ngăn chặn và tiêu diệt bọn mật thám, chỉ điểm, bọn tề ngụy phản động; mặt khác, thực hiện tốt công tác binh vận, vận động binh lính trong hàng ngũ địch làm binh biên, mang vũ khí trở về tham gia hàng ngũ kháng chiến cứu nước.

Năm 1950, cuộc kháng chiến chuyển sang giai đoạn mới: giai đoạn tổng phản công giành thắng lợi hoàn toàn. Trung ương Đảng quyết định mở Chiến dịch Biên giới. Thực hiện sự chỉ đạo của Nha Công an Trung ương, Công an Cao Bằng đã tích cực phối hợp tham gia bảo vệ chiến dịch với các nhiệm vụ: Bảo vệ bí mật quân sự, các kế hoạch hành quân, trú quân của bộ đội, bảo vệ nội bộ, chống địch do thám, chống các phần tử địch chui vào nội bộ điều tra tình báo; bảo vệ các đoàn dân công, bảo vệ giao thông vận tải, phát động phong trào “Phòng gian bảo mật” trong nhân dân và trong các đơn vị quân đội, các đoàn dân công phục vụ chiến dịch. Đặc biệt là tổ chức và thực hiện thành công phương án bảo vệ an toàn Bộ Chỉ huy trực tiếp chỉ đạo chiến dịch, bảo vệ an toàn cho Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cả quá trình Người trực tiếp ra mặt trận chỉ huy Chiến dịch Biên giới.

Chiến dịch Biên giới thắng lợi, Cao Bằng được hoàn toàn giải phóng. Sau khi tiếp quản Thị xã, Công an Cao Bằng đã tiếp nhận, quản lý, khai thác, giáo dục, phân loại và đề xuất các biện pháp xử lý hàng ngàn tù binh Pháp và tay sai. Qua công tác này, ta đã phát hiện và xử lý nhiều tên gián điệp và tay sai đế quốc đang sống trà trộn trong dân tại những vùng mới giải phóng, bảo đảm giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội, từng bước góp phần ổn định mọi mặt đời sống nhân dân.

Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi, hòa bình được lập lại trên miền Bắc nước ta. Nhưng ở miền Nam, Mỹ và bè lũ tay sai cố tình ngăn cản việc thực hiện Hiệp định Giơ-ne-vơ lập lại hòa bình ở Việt Nam. Chúng âm mưu nhằm biến miền Nam thành thuộc địa kiểu mới của Mỹ. Do vậy, Cao Bằng một lần nữa là hậu phương đối với đồng bào miền Nam ruột thịt. Lực lượng Công an đã triển khai xuống các địa phương ở dọc tuyến đường từ cửa khẩu Tà Lùng đến đèo Cao Bắc, tổ chức bảo vệ an toàn cho gần 30.000 lượt xe quá cảnh, vận chuyển được trên 82.000 tấn hàng viện trợ, kịp thời chi viện cho chiến trường miền Nam, góp phần đánh thắng giặc Mỹ xâm lược.

Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử đã đánh dấu một mốc son chói lọi của dân tộc Việt Nam; Bắc Nam sum họp, đất nước hòa bình. Tuy nhiên, Cao Bằng tiếp tục phải đối mặt với cuộc chiến tranh biên giới, Công an Cao Bằng đã phối hợp, kết hợp với lực lượng vũ trang và nhân dân trong tỉnh, cán bộ, chiến sĩ các đồn biên phòng chiến đấu kiên cường bám trụ, tiêu diệt nhiều địch, tổ chức cho dân sơ tán và bảo vệ an toàn cho nhân dân tại các khu hậu cứ.

Trong cuộc chiến đấu đã xuất hiện nhiều tấm gương dũng cảm ngoan cường như tập thể Công an huyện Hòa An; đồng chí Hoàng Văn Quản, Trưởng Công an huyện Hòa An; những gương liệt sĩ Phạm Hồng Anh, Phạm Hồng Phúc, Bế Văn Bính,… các đồng chí đã anh dũng ngã xuống vì nghĩa vụ cao cả, thiêng liêng của mình đối với Tổ quốc.